نگاهی به ریشه بلوچ ها

دکتر محمد رضا طاهری

بلوچها بیش از هزاران سال در بلوچستان حکومت و زندگی کرده اند ولی خیلی عجیب است که در مورد مبدا قبیله ای شان شناخت زیادی وجود ندارد. با توجه به اطلاعات برخی از مورخان، آنها احتمالا یکی از قدیمی ترین قبایل در تاریخ جهان هستند.

مردم این قبیله چادرنشینانی کوچ کننده از یک جا به جای دیگر در جستجوی غذا و چراگاه بوده اند. منطقه ای که سرانجام محل اقامت آنها میشود "بلوچستان" سرزمین بلوچها شناخته میشود. در مقایسه با دو قبیله دیگر (براهوئی) و (پتان) که تقریبا در این منطقه زندگی می کرده اند، بلوچها تازه واردینی به بلوچستان بوده اند. 

مبدا بلوچها بدرستی شناخته نشده است. سردار محمد خان آن را "معمای لاینحل تاریخ" میخواند. برخی دیگر از مورخان نیز معتقدند که بعلت فقدان مدارک تاریخی این پرسش نمیتواند در زمان حال حل و فصل گردد.

منابع اصلی در ارتباط با تاریخ بلوچها کم و فاقد درستی و صحت میباشند. البته توضیحات زیادی درباره مبدا بلوچ ارائه شده است که بر مبنای شواهد باستان شناسی، تاریخی و مردم شناسی قرار دارند.

میگویند بیشتر جمعیت بلوچها از سامی ها هستند که آنها را با تمدن آسیای غربی در هزاره دوم قبل از میلاد مرتبط میکند. اینطور گفته می شود که بلوچها از نژاد سامی بوده اند و در سوریه زندگی میکرده اند. آنها بتدریج از آلپو به سوریه به سمت شرق یعنی کرمان ایران حرکت میکنند تا زمانی که خود را در بلوچستان میابند.

دیدگاه دیگری بر آن است که بلوچ ها آریایهای آسیای صغیر بوده اند. برای قرن ها در شمال ایران زندگی می کرده اند و در قرن یازدهم به مکران، بلوچستان مهاجرت کرده اند.

سومین نظریه معتقد است که بلوچها اصلیت عرب دارند و در قرن هفتم کمی قبل از غلبه مسلمانان بر بلوچستان به آنجا مهاجرت کرده اند. این گروه از نویسندگان از این ایده که بلوچ ریشه عرب دارد طرفداری میکنند. در بین این نویسندگان میر احمد یار خان از کلات که خود و قبیله اش را از نژاد عرب میدانست در زندگینامه شخصی خود اشاره ای به چنین موضوعی میکند که بلوچ ها از نژاد عرب هستند چون آنها پیروان باستانی پیامبر ابراهیم بوده اند. او دلیل خود را با گفتن این که بلوچها خصوصیات مشابه عربها دارند (شجاع، ماجراجو، و کینه توز) نظریه خود را تقویت میکند. سر توماس هلدیچ نیز بر این عقیده است که بلوچها قرابت نژادی آشکار با اعراب دارند.

البته بایستی یاد آور شد که خصوصیاتی چون چادرنشینی، مهمان نوازی، شهامت، جنگجویی، و گرایش اسلامی، در بین دیگر مسلمانان آسیای مرکزی مانند ترکها و افغان ها نیز بخوبی یافت میشود، چرا که آنها حدودا 2000 سال تحت تاثیر اعراب بوده اند و بنابراین باید مخلوطی از خون اعراب را در رگهایشان داشته باشند.

چهارمین تئوری بلوچ ها را به نژادی در اوادین منطقه هندوستان ربط میدهد. تعدادی  از تاریخدانان بر این ایده اند که بلوچ ها از نژاد دراوادین هستند. سر دنیس بری کسی که این عقیده را دارد مشاهده نموده  زبانی را که توسط براهوئی ها صحبت میشود مشابه زبان دراوادین است. دکتر بیلو، بلوچ را با مبدا هندی و طایفه ای از راجپوتهای هندوستان در نظر گرفته است.

اما پژوهشگران دیگر  بر این باورند که بلوچ ها با گروه دراوادین هیچ ارتباطی ندارند. نویسندگان پاکستانی بخصوص خود بلوچ ها مانند قاضی میر خدا بخش ماری بلوچ، گل خان نصیر، میر احمد یار خان معتقدند که بلوچ و براهوئی به نژاد دراوادین تعلق ندارند و چنین نظریه ای را شدیدا تکذیب میکنند.

بسیاری از محققان و مورخان، بلوچ را به عنوان اعراب، دراوادین، یا جویش تایید نمیکنند، بلکه آنها را به نژاد ترک ایرانی نسبت میدهند. آنها همچنین اشاره کرده اند که زبان بلوچی با لهجه قدیمی گروههای شمال ایران، پارتان ها ، سکاها، و ایلامی ها شباهت دارد. کلنل دامز میگوید که بلوچها ایرانی هستند. ریسلی آنها را مانند ترکها ایرانی میشناسد. هنری پوتینگر معتقد است که بلوچها با تاتارهای آسیایی مرکزی ارتباطاتی داشته اند. پروفسور گانکدوسکی شرق شناس روسی میگوید که بلوچ ها به نواحی مجاور سواحل جنوبی دریای خزر تعلق دارند. او تشابهات چشمگیری بین زبانهای کردی و بلوچی یافته است.

با توجه به دانشنامه اسلام، بلوچ ها اهل کرمان ایران بوده اند. اکثریت بر این باورند که بلوچها با مادهای شمال ایران قرابت دارند. آنها سرزمین های داخلی پیرامونی گیلان مدرن و آذربایجان را اشغال کرده بودند. از آنجا آنها به نواحی مجاور سواحل جنوبی دریای خزر در طول کوههای البرز حرکت میکنند، و در حدود قرنهای 5 و 6 بعد از میلاد آنها در کرمان بوده اند. خسرو یکم (اول) آنها را بیشتر به جنوب راند و نهایتا آنها با اطلاع از هجوم ایران به مکران به بلوچستان پاکستان امروزی آمدند. در نیمه قرن یازدهم هجوم ترکمنهای سلجوقی به شمال ایران حرکت توده ای آنها را به بلوچستان تسریع کرد. راه اصلی آنها به جنوب به سمت مکران و بنجابور ( پنجگور فعلی) جایی که تعدادی از سکونتگاههای بلوچ ها هنوز موجود است، بود و شاید تعداد کمی از طریق مسیر فرعی کرمان زاهدان به چاگائی رفته اند.

دیدگاه های سیاسی قبایل بلوچستان پاکستان: محمد رضا طاهری  www.mrtaheri.org