اولین همایش سراسری "گذری بر تاریخ بلوچستان" در دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران، از 15/02/1387 لغایت 16/02/1387 برگزار شد.

اولین همایش سراسری "گذری بر تاریخ بلوچستان" یکی از بزرگترین اقدامات انجمن علمی گروه تاریخ بود که پیشبرنده آن دانشجویان دانشگاه بودند. این همایش توسط گروهی از دانشجویان بلوچ دانشگاه سیستان و بلوچستان بنامهای خانم آسیه رئیسی دانشجوی رشته تاریخ، آقایان احمد سپاهی رشته تاریخ، ابراهیم دهانی رشته جغرافیا، عثمان دهانی رشته اقتصاد، درویش بلوچ نیا رشته تاریخ، محسن کرد رشته ادبیات عرب، و... برگزار شد.

در واقع، حامیان دانشگاهی این همایش افرادی چون پروفسور اکبری رئیس دانشگاه، دکتر ناصری، دکتر زهرا زاده و... بوده اند. بنابر گفته دبیر اجرائی این همایش احمد سپاهی (در ویژه نامه همایش)، مشوق اصلی در بین اساتید دکتر مرادی، دکتر شه بخش، دکتر طاهری، و دکتر سرافرازی بودند که کاملا حمایت خود را اعلام داشتند و تمامی امکانات گروه را در اختیار ما قرار داده بودند. حمایت های مالی کاملا مردمی بوده ولی از طرف شورای شهر زاهدان، سازمان ملی جوانان، شورای استان، حمایت شدیم ولی باز هم کفاف هزینه های ما را نکرد و باز رو به طرف حمایت های مردمی آوردیم. این همایش با هدف شناخت بیشتر فرهنگ، تاریخ، جغرافیا، و مسایل اجتماعی و جایگاه منطقه قدیمی بلوچستان برگزار شده است. 

64 مقاله گوناگون در مورد تاریخ بلوچستان از سوی محققان و پژوهشگران بصورت چکیده در کتاب "چکیده مقالات همایش گذری بر تاریخ بلوچستان" چاپ شد که از این تعداد حدود 40 مقاله در آینده قابل چاپ است. 

مراسم افتتاحیه نشست همایش در تالار ملاصدرا با خیر مقدم دکتر عباس سرافرازی دبیر علمی همایش و مدیر گروه تاریخ دانشگاه سیستان و بلوچستان و سخنرانی دکتر احمد ناصری معاون دانشجویی و فرهنگی دانشگاه، و سپس مولوی عبدالحمید اسمائیل زهی صورت گرفت. پس از آن پروفسور ناصر تکمیل همایون (دانشگاه تهران) از استادن برجسته ایران به موضوع بالکانیزاسیون استعماری در بلوچستان، و دکتر حمید احمدی (دانشیار دانشگاه تهران) به موضوع هویت ملی در ایران و مساله اقوام پرداختند. 

در کل، این همایش از پنج نشست علمی با حضور هیات رئیسه (دکتر تکمیل همایون، دکتر مرادی، دکتر ایرج افشار سیستانی، دکتر آذرنیوشه، دکتر فراهانی، دکتر حسین بر، دکتر مرتضوی، دکتر گلبن، دکتر بریمانی، دکتر ابراهیم زاده، دکتر پرتو، دکتر موسوی حاجی، دکتر سرافرازی، دکتر طاهری، و استاد پیر محمد ملازهی) و 23 سخنران به شرح ذیل برای مدت دو روز تشکیل شد. 

۱. دکتر ایرج افشار سیستانی: سرافرازهای ملی بلوچستان

۲. استاد محمد گلبن: گزارش نسخه خطی در مورد شوکت الملک علم

۳. دکتر افشین پرتو: گیلان خاستگاه کوچ و بلوچ

۴. دکتر عیسی ابراهیم زاده: اوضاع سیاسی، اجتماعی سراوان در دوران معاصر

۵. دکتر مسعود مرادی: لشکر کشی رضا خان و استقرار حاکمیت ملی در استان

۶. محمد امین شهنوازی: نقش استمار انگلیس در بلوچستان قرن بیستم

۷. عبدالله صفرزایی: مکران در دوره هخامنشیان

۸. عارف درازهی: بررسی سیاستهای انگلیس در بلوچستان قرن 19 و 20

۹. ناصر ناستی زایی: بررسی عوامل موثر در تعدد زوجات از دیدگاه دانشجویان بلوچ

۱۰. بهروز صاحب زاده: جستاری برای عبور تاریخی از مدارهای توسعه نیافتگی در بلوچستان

۱۱. دکتر موسی محمود زهی: زبان و ادبیات بلوچی

۱۲. احمد رضا طاهری: ماهیت سیاست در بلوچستان ایران: عصر پهلوی

۱۳. استاد پیر محمد ملازهی: وضعیت بلوچستان و نقش استعمار خارجی در قرن بیستم  

۱۴. محمد اکبر سپاهی: نگاهی مختصر به تاریخ و ادبیات بلوچی

۱۵. عبدالقادر براهویی: بررسی ساختار سیاسی و اقتصادی بلوچستان شمالی و جنوبی و نقش آن مناسبات منطقه با دولت قاجار

۱۶. فاطمه سپاهی: سابقه نژادی قوم بلوچ

۱۷. عبدالودود سپاهی: بررسی پیشینه تاریخی بلوچستان در شرق آفریقا

۱۸. عبدالوهاب شهلی بر: سمبلیک شدن آداب و سنن بلوچی به روایت تغییر فرهنگی تاریخی در بلوچستان

۱۹. مهدیه اسدی کرم: نقش انگلستان در چگونگی شکل گیری مرزهای بلوچستان

۲۰. مطهره سلیمی: نقش استعمار انگلیس در بلوچستان

۲۱. سیما سلطانی: زاهدان از پیدایی تا برپایی

۲۲. هاشم ملک شاهی: انگلیس و جدایی بلوچستان

۲۳. دکتر افشین طاهری اعظم: پزشکی بومی بلوچستان

از این تعداد 5 شرکت کننده از پنج نشست علمی بعنوان برترین ها پذیرفته شدند شامل دکتر ایرج افشار سیستانی، دکتر پرتو، دکتر موسی محمود زهی، دکتر افشین طاهری اعظم، احمد رضا طاهری.

در نشست پایانی همایش در تالار فردوسی، نماینده ولی فقیه در دانشگاه حاج آقا انصاری و دکتر باقر کرد به ایراد سخنرانی پرداختند. لازم به ذکر است که در طول این همایش ملی از استادهای برجسته موسیقی استان چون غلام رسول دینارزهی و کمال خان جهت اجرای موسیقی سنتی دعوت شده بود.

بنا بر گفته دکتر عباس سرافرازی با ایرنا به نقل از روزنامه زاهدان ۱۷/۰۲/۸۷ در این همایش 200 نفر از اساتید برجسته منطقه و کشور و دانشجویان رشته های تاریخ، جغرافیا، باستان شناسی، مردم شناسی، و اقتصاد شرکت داشتند.

کمیته های این همایش و دبیران و اعضای آنها به ترتیب عبارت بودند از:

دبیر خانه: محمد عالم دهانی، ایوب دهانی، آسیه رئیسی، شیرین بیجارزهی، فاطمه استواره، خیر بی بی دهواری.

کمیته اجرایی: رحمان ریگی، ابراهیم دهانی، درویش بلوچ نیا، محب شهیکی، اسد دادور، زبیر موحد، انور ملازهی.

کمیته مالی: عثمان دهانی، محسن کرد، رشید گوری، عزیز الرحمن رضازهی، سمیرا اربابی.

کمیته فرهنگی و نمایشگاه: عاطفه رمزخواه، مهر نگار ریگی، شیرین بیجارزهی، اصغر رحمان دوست، صائمه بلوچی، مریم جعفری، طیبه افتاده، سمیه افتاده، سعید حسین زهی.

کمیته روابط عمومی: محمود بلوچی، باسط مراد زاده، مهران سپاهی.

کمیته استقبال و تشریفات: یونس زین الدینی، امین فرهادی، نور محمد حسینی نژاد، جاسم حسینی.

کمیته پذیرایی و اسکان: عبدالغنی شه بخش، اسمائیل شه بخش، سید محمئ دهانی.

مدیریت وبلاگ: نور محمد حسینی.

نخستین همایش "گذری بر تاریخ بلوچستان" با شکوه برگزار و با استقبال بسیار گرم مواجه شد بطوریکه در این همایش حدود 1200 نفر شرکت کرده بودند، همچنین آثار سنتی و محلی بلوچی به نمایش گذاشته شده بود.

ضمنا، چندی پیش گروهی از دانشجویان بلوچ دانشگاه آزاد زاهدان، همایشی تحت عنوان "سراوان، فرهنگ و تمدن" را در این دانشگاه با حمایت مسئولین دانشگاه برگزار نمودند.

آکادمی علوم انسانی بلوچ ایران www.balochacademy.org